เหตุสุดวิสัย

“เหตุสุดวิสัย” หมายความว่า “เหตุใด ๆ อันจะเกิดขึ้นก็ดี เป็นเหตุอันไม่อาจป้องกันได้ แม้ทั้งบุคคลผู้ต้องประสบ หรือใกล้จะต้องประสบเหตุนั้น จะได้จัดการระมัดระวังตามสมควรอันพึงคาดหมายได้ จากบุคคลในฐานะ และภาวะเช่นนั้น”

คนฝรั่งเรียกเหตุสุดวิสัยว่า Act of God หรือ << การกระทำของพระเจ้า >> ชัดเจนเลยครับว่า การกระทำของพระเจ้าย่อมไม่อาจป้องกันไว้ล่วงหน้าก่อนได้

ดังนั้น เหตุสุดวิสัย หรือ Act of God จึงมีลักษณะเป็นเหตุที่เกิดจากธรรมชาติ เช่น >> น้ำท่วม, ฝนตก, แผ่นดินไหว, ฟ้าผ่า, ฟ้าร้อง เป็นต้น

เหตุสุดวิสัย กับ การนำไปปรับใช้
เหตุสุดวิสัย ปรากฏอยู่ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หลายมาตรา ยกตัวอย่างเช่น

มาตรา 437 วางหลักว่า “บุคคลผู้ครอบครอง หรือควบคุมยานพาหนะ ... จะต้องรับผิดชอบ เพื่อการเสียหายอันเกิดขึ้นจากยานพาหนะนั้น เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าการเสียหายนั้น เกิดแต่เหตุสุดวิสัย”

ตัวอย่างเช่น นายเอกกำลังขับรถขนส่งผู้โดยสาร โชคร้าย ฟ้าผ่ามาบริเวณรถที่นายเอกขับ ทำให้รถเกิดระเบิดขึ้น คนในรถได้รับบาดเจ็บจำนวนมาก โดยหลักแล้ว นายเอกผู้ควบคุมรถมีหน้าที่ต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทน นายเอกจะหลุดพ้นในกรณีที่ นายเอกกล่าวอ้างว่าความเสียหายนั้นเกิดขึ้นเพราะเหตุสุดวิสัย
Point

กฎหมายบางเรื่องกำหนดว่า แม้ว่าจะเป็นเรื่องเหตุสุดวิสัยก็ตาม ก็ยังมีความรับผิดอยู่ดี ยกตัวอย่างในเรื่องของ เอกเทศสัญญาว่าด้วยยืม

สัญญายืมใช้คงรูป เป็นสัญญาที่บุคคลคนหนึ่ง เรียกว่า ผู้ให้ยืม ให้บุคคลอีกคนหนึ่ง เรียกว่าผู้ยืม ใช้สอยทรัพย์สินสิ่งใดสิ่งหนึ่งได้โดยเปล่า ไม่ต้องชำระหนี้ตอบแทน และผู้ยืมตกลงว่าจะคืนทรัพย์สินนั้นเมื่อได้ใช้สอยเสร็จแล้ว

กรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ให้ยืมไม่โอนไปยังผู้ยืม ดังนั้น กรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ให้ยืมยังคงเป็นของผู้ให้ยืมอยู่ แต่ผู้ยืมมีเพียงสิทธิครอบครองในทรัพย์ที่ยืมเท่านั้น

มาตรา 643 วางหลักว่า “ถ้าผู้ยืมเอาทรัพย์สินที่ยืมไปใช้นอกเหนือจากการปกติ หรือเอาไปให้บุคคลภายนอกใช้ ท่านว่า ผู้ยืมจะต้องรับผิดในกรณีที่เกิดความเสียหายแก่ทรัพย์สินนั้น แม้ว่าจะเป็นเหตุสุดวิสัยก็ตาม

ตัวอย่างเช่น นายเอกให้นายโทยืมรถยนต์ไปใช้ แต่นายโทกลับนำออกให้นายตรีเช่า นายตรีขับรถตกเหว รถพังเสียหาย นายโทต้องรับผิดต่อนายเอกหรือไม่

สังเกตให้ดีว่า นายเอกให้นายโทยืมทรัพย์ เกิดสัญญา เกิดความผูกพัน เป็นบุคคลสิทธิระหว่างนายเอกกับนายโทแล้ว เมื่อนายโท กระทำฝ่าฝืนกฎหมายมาตรา 643 นายโท (ผู้ยืม) จะต้องรับผิดในกรณีที่เกิดความเสียหายแก่ทรัพย์สินนั้น แม้ว่าจะเป็นเหตุสุดวิสัยก็ตาม